0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

14 Nisan 2026

Hazırlayan: Siyaset Bilimci Mani Hajihosseini Gazestani

TAHRAN / WASHINGTON – İran, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve İsrail hattında gelişen askeri hareketlilik; salt bir silahlı çatışmanın ötesine geçerek uluslararası politika, bölgesel güç dengeleri ve derin insani krizleri barındıran çok katmanlı bir kırılma noktasına dönüşmüştür. Mevcut çatışma, ABD’nin İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurma stratejisi doğrultusunda gerçekleştirdiği askeri müdahale ile başlamış ve hızla kontrolsüz bir bölgesel krize evrilmiştir.

Askeri Müdahaleden Tam Kapsamlı İşgale

ABD’nin stratejik iletişim sistemlerini ve askeri üsleri hedef alan ilk “cerrahi operasyonu”, İran’ın savunma kapasitesini felç etmeyi amaçlamıştır. Ancak gelinen noktada bu müdahale, yalnızca bir “cezalandırma operasyonu” olmaktan çıkmış; bölgedeki güç dengesini kökten yeniden tasarlamayı hedefleyen tam kapsamlı bir işgale dönüşmüştür.

Stratejik Dönüm Noktası: Ali Khamenei’nin Ölümü

İran’ın en kritik siyasi ve dini figürü olan Ali Khamenei’nin ölümü, sürecin en büyük kırılma noktasıdır. Uluslararası sistemde Hizbullah, Hamas ve DEAŞ gibi yapılarla ilişkilendirilen bir figür olması hasebiyle, ölümü küresel düzlemde farklı tepkilerle karşılanmıştır:

Güç Boşluğu: Devlet mekanizmasında derin bir otorite sarsıntısı yaşanmıştır.

İç Hesaplaşmalar: Siyasi elitler ve ordu arasında kontrolü ele geçirme mücadelesi baş göstermiştir.

Toplumsal Tepki: Halkın bir kesimi için bu durum büyük bir belirsizlik ve şok yaratırken, diğer bir kesim için baskıcı bir dönemin sona ermesi olarak yorumlanmıştır.

Çatışmanın Bölgeselleşmesi ve İsrail’in Rolü

İsrail’in çatışmaya dahil olması, krizi “ikili bir savaş” formundan çıkarıp “bölgesel bir yangına” dönüştürmüştür. İsrail’in İran’ı varoluşsal bir tehdit olarak görmesi ve gelecekteki askeri kapasitesini bugünden yok etme arzusu, Orta Doğu’daki askeri gerilimi en üst seviyeye çıkarmıştır. Bu durum, diğer bölge devletlerinin de sürece dahil olma riskini tetiklemektedir.

İran’ın “Yatay Tırmanma” Stratejisi

Lider kaybına rağmen İran, dış politikasında pasif bir tutum yerine “yatay tırmanma” (horizontal escalation) stratejisini benimsemiştir. ABD üslerinin yanı sıra BAE ve Katar gibi bölgesel aktörlere yönelik saldırılar; savaşın maliyetini artırma, caydırıcılığı sürdürme ve rejimin hala ayakta olduğu mesajını verme çabasıdır.

Bilgi Karartması ve İnsan Hakları İhlalleri

Sürecin en tartışmalı unsurlarından biri, uluslararası internet erişiminin tamamen kesilmesidir.

Hükümet Savunması: Siber güvenlik ve dezenformasyonun önlenmesi gerekçe gösterilmektedir.

Analiz: Bu uygulama, halkı dünyadan izole etmekte, basın özgürlüğünü yok etmekte ve olası hak ihlallerinin üzerini örtmektedir.

Sonuç: İç Baskı ve Gelecek Öngörüsü

Ekonomik kriz ve özgürlük talepleriyle zaten gergin olan İran iç siyaseti, savaşın getirdiği baskıcı ortamla daha da ağırlaşmıştır. Hükümet, her türlü muhalif sesi “milli güvenlik tehdidi” olarak kodlamakta ve toplumsal meşruiyetini yitirme riskiyle karşı karşıya kalmaktadır.

Bu savaş, yalnızca sınırların değiştiği bir süreç değil, Orta Doğu’nun siyasi mimarisinin yeniden yazıldığı sancılı bir dönemdir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Siyaset Bilimci Mani

Hajihosseini Gazestani