0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Derleyen: Metin Aktaşoğlu / metin.aktasoglu@milliyet.com.tr – Kraliçe II. Elizabeth, 24 Kasım 1992’de tahttaki 40. yılı kutlamalarında yaptığı meşhur konuşmasında ’92 yılını tanımlamak için Latince kökenli “annus horribilis” ifadesini kullanmıştı. Kraliçe, “korkunç yıl” veya “felaket yılı” anlamlarına gelen bu ifadeyi 20 Kasım 1992’de Windsor Kalesi’nde çıkan büyük yangın ve üç çocuğunun yaşadığı ayrılıklar (Prens Charles, Diana’yla; Prens Andrew, Sarah Ferguson’la, Prenses Anne, Mark Phillips’le) nedeniyle kullanmıştı. O günden beri “korkunç yıllar” zaman zaman bu çarpıcı ifadeyle anılmakta. Meta için de 2026 kesinlikle böyle bir yıl oldu. Ve yıl hala devam ediyor…

Son olarak ABD’nin New Mexico eyaletinde mahkeme, Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın ana şirketi Meta’yı, “Facebook kullanıcılarını kasıtlı olarak veri gizliliği politikaları konusunda yanıltmaktan” suçlu buldu ve şirketi 25 milyar dolarlık bir para cezası ödemeye mahkum etti.

New Mexico eyaleti, 2018’de The Guardian ve The New York Times’ın haberleriyle ortaya çıkan Cambridge Analytica skandalının ardından Meta’ya 2021’de dava açmıştı. Soruşturmalar, siyasi danışmanlık firması Cambridge Analytica’nın 50 milyon Facebook kullanıcısının profillerine izinsiz erişim sağladığını gösteriyordu. İddia makamının ortaya koyduğu belgelere göre bu veriler, Donald Trump’ın 2016 seçimlerinde başkan seçilmesini sağlayan kampanyası sırasında Trump’ı desteklemek için kullanılmıştı.

25 milyar dolarlık ceza, iki ay önce yaşanan ve gündeme damga vuran uzlaşmadan sonra gelmesiyle de ilginç bir yerde duruyor. Hatırlanacağı üzere Meta, ABD genelinde 52 eyaletin başsavcılarıyla eyaletlere 10 yıllık bir vadede 17 milyar dolar ödemeyi kabul ettiği bir uzlaşmaya imza atmıştı. Uzlaşmaya varılan davada Mark Zuckerberg’ün şirketi, “gençlerin ruh sağlığına zarar verebileceğini bilmesine rağmen, bu hassasiyetleri suistimal eden ürünler tasarlamak ve işletmekle” suçlanıyordu.

Meta’ya verilen yeni para cezası, dikkatlerin sosyal medyanın çocuklar üzerindeki etkisine ilişkin dünya genelinde açılan çok sayıda davaya kaydığı bir dönemde Cambridge Analytica skandalını yeniden gündeme getirdi. Peki neden şimdi? Bu hakikaten de tarihin en büyük para cezası mı? Ve neden New Mexico? İşte yanıtları…

1. NEDEN BU KADAR BÜYÜK BİR CEZA?

New Mexico’daki Santa Fe Bölge Mahkemesi’nin davaya tayin ettiği jürisi, Meta tarafından eyaletin tüketiciyi koruma yasalarının “43 milyon kez” ihlal edildiğine ve bu sebeple her bir ihlal için 5 bin dolara kadar para cezası uygulanabileceğine hükmetti. Şöyle ki hakim maksimum cezayı tercih etseydi toplam rakam 215 milyar dolara ulaşabilirdi.

Bu senaryo gerçekleşmese de, nihai tutar olarak ortaya çıkan 25 milyar dolar yeterince devasa ve pek çok şirket için ödenmesi imkansız bir meblağ. Ancak Meta’nın durumunda bu rakam, şirketin bu yılın ocak ve eylül ayları arasında elde ettiği 52,5 milyar dolarlık kârın yarısından daha azına denk geliyor.

2. NEDEN ŞİMDİ?

Cambridge Analytica skandalı, Donald Trump’ın ilk başkanlık dönemi çoktan başlamışken, 2018 yılında gün ışığına çıkmıştı. Aradan üç yıl geçtikten sonra, 2021’de New Mexico eyaleti delilleri toplayarak Facebook’a karşı dava açtı. Kararın çıkması ise tam beş yıl sürdü. Neden mi? Şöyle… İlk olarak diğer birçok eyalet gibi New Mexico da Meta ile yıllarca müzakereler yürüttü.

Universitat Pompeu Fabra bünyesindeki Barcelona School of Management’tan hukuk ve kamu politikası profesörü Rodrigo Cetina, “Lakin anlaşma New Mexico’yu tatmin etmedi, bu yüzden meseleyi mahkemeye taşımaya karar verdiler. Bu tür müzakerelerin oldukça uzun sürebileceğini unutmamak gerekiyor” ifadelerini kullanmakta.

İkinci olarak, dava eyaletin gizlilik yasalarının “43 milyon kez” ihlal edildiği iddiasını içeriyor. Bu denli devasa sayıdaki ihlali kanıtlamak için gereken delillerin toplanması ve incelenmesi son derece uzun ve karmaşık bir süreç.

3. BU TARİHTEKİ EN BÜYÜK CEZA MI?

25 milyar dolarlık bu ceza, büyük teknoloji şirketlerinden birine verilen tek seferlik en büyük yaptırım olma özelliğini taşıyor. Ancak diğer sektörlerde bundan çok daha büyük uzlaşmalar ve cezalar da görülmüştü. Örneğin 1998 yılında ABD’nin en büyük dört tütün şirketi, sigaranın zararlı etkilerini gizledikleri gerekçesiyle 25 yıla yayılacak şekilde 200 milyar dolardan fazla ödemeyi kabul etmişti.

Meta’nın cezası; Bank of America ve JPMorgan Chase’e, 2008 krizini tetikleyen “riskli konut kredilerinin hileli satışı” nedeniyle 2013-2014 yılları arasında ödemeyi kabul ettikleri toplam 30 milyar dolarlık cezaları da geride bırakıyor. Ayrıca Meta, tarihin en büyük denizcilik çevre felaketi olarak bilinen Meksika Körfezi’ndeki Deepwater Horizon petrol sızıntısı nedeniyle 2015 yılında 20.8 milyar dolar ödemeye mahkum edilen BP’den de daha yüksek bir cezaya çarptırıldı.

4. NEDEN NEW MEXICO?

California ile birlikte New Mexico, büyük teknoloji şirketlerine karşı açılan yasal mücadelenin en ön saflarında yer alıyor. Bu mücadelenin aslan payı, seçmenlerinin dijital haklarını koruma çabalarında son derece aktif olan eyaletin Demokrat Başsavcı Raúl Torrez’in. (Not: ABD’deki 43 eyalette başsavcılar halk oylamasıyla göreve geliyor. New Mexico da bu eyaletler arasında.) Ağustos ayında bir New Mexico hakimi, sosyal medya platformları aracılığıyla reşit olmayan kullanıcıların refahına ve akıl sağlığına zarar vermekten sorumlu tuttuğu Meta’nın 567 milyon dolar ödemesine hükmetmişti. Birkaç ay önce, Mart 2026’da ise başka bir New Mexico mahkemesi şirketi, çocukların güvenliğini koruyamadığı için 375 milyon dolar para cezasına çarptırmıştı.

Her iki davada da Meta, eyaletin “tüketiciyi koruma yasalarını” ihlal etmekten suçlu bulunmuştu. Bazı analistler, bu yasal stratejinin, platformlarında paylaşılan içerikten sorumlu olmadıklarını savunmak için ifade özgürlüğü korumalarına sığınan büyük teknoloji şirketlerine karşı oldukça etkili olduğunu belirtiyor. Demokrat Başsavcı Raúl Torrez, 25 milyar dolarlık cezanın ardından yaptığı açıklamada “Bu, Silikon Vadisi’ne bir mesaj” ifadelerini kullandı.

5. META NE DİYOR?

Meta, cezanın orantısız olduğunu savunuyor ve savunmasını “ifade özgürlüğü” kaygıları üzerine kuruyor. Şirketin baş hukuk sorumlusu C. J. Mahoney karara ilişkin açıklamasında, “Bu karar ve Başsavcılığın bu yaptırıma yaklaşımı, New Mexico eyaletinde iş yapmayı neredeyse imkansız hale getiriyor. Özünde bu dava, insanların ‘online’ ortamda neler söyleyebileceğine dair yeni kurallar dayatmak için ‘ifadelere vergi kesmeyi’ amaçlıyor” ifadelerini kullanmakta.

6. META DAHA FAZLA CEZAYLA KARŞI KARŞIYA KALABİLİR Mİ?

Meta, sosyal medyanın çocukların ruh sağlığı üzerindeki etkileriyle ilgili iddialar konusunda 52 eyalet başsavcısıyla uzlaşmaya vardığında, Cambridge Analytica skandalından kaynaklanan olası gizlilik iddialarını çözmek için de 459 milyon dolar ödemeyi kabul etmişti. Ancak New Mexico bu uzlaşmaya katılmamış ve davayı mahkemede sürdürmeyi seçmişti.

Öte yandan, sosyal medyanın reşit olmayanlar üzerindeki etkilerine ilişkin yasal mücadele henüz bitmiş değil. Önümüzdeki haftalarda, şirket platformlarının öğrencilerin akıl sağlığına ve akademik başarısına zarar verdiğini iddia eden ailelerin ve okul bölgelerinin açtığı davaların duruşmalarının başlaması bekleniyor.

Bunların yanında dünyanın dört bir yanında hükümetler, çocukların ve genel olarak reşit olmayan bireylerin sosyal medya kullanımlarını sınırlamak ve güvenli çerçevede kontrol altına almak için davalar açıyor, yasalar çıkarıyor, farkındalık çalışmalarını sürdürüyor.

Kaynak: El Pais, AP